WATERINGEN: GESCHIEDENIS ORGEL HERVORMDE KERK
Voor de totstandkoming van dit artikel is onder andere gebruikt gemaakt van
gegevens uit het boek 'De orgelmakers Witte', geschreven door dr. Teus den
Toom.
Voor zover bekend is het door Witte geleverde instrument het eerste orgel in
deze kerk sedert de Reformatie.
Aangezien er behoefte is aan een orgel gaat in het voorjaar van 1873 een
lang gekoesterde wens in vervulling. Door een legaat van ? 6.000, -- (alleen
de rente van het legaat zal vrij besteedbaar zijn) besluit de kerkvoogdij
advies in te winnen bij J.A.Klerk, organist van de Oude Kerk te Delft.
Zonder voorbehoud beveelt hij Witte aan.
Op 27 mei 1873 dient Witte twee ontwerpen in:
1.Ontwerp voor een klein orgel met één manuaal, met een dispositie gelijk
aan die in de Schoolstraatkerk te Delft voor de prijs van Fl. 2.400, --;
2.ontwerp voor een groter, voor Wateringen 'doelmatiger ' orgel met twee
manualen en een dispositie gelijk aan de Wester-/Prinsenkerk te Rotterdam.
Prijs Fl. 3.400, -- exclusief transport, Fl. 3.500, -- inclusief transport.
De kerkvoogdij kiest op 10 juli 1873 voor het tweede ontwerp.
Ondertekening van het contract gebeurt 16 september 1873. Het orgel zal de
navolgende dispositie krijgen:
Manuaal II (2e klavier): Viola 8vt, Fluit 4vt.
Manuaal I (1e klavier): Prestant 8vt, Bourdon 16vt, Octaaf 4vt, Doublet,
Cornet, Trompet 8vt.
Pedaal: aangehangen (Bourdon 16vt spreekt permanent in het pedaal).
Prijs ? 3.400, --, te betalen wanneer het orgel is voltooid. Voor rekening
van de opdrachtgever zijn de kosten van het maken van de orgeltribune, het
schilder- en verguldwerk en het transport van zowel het orgel als de nodige
kisten en werktuigen.
Na wat vertragingen en tegenslagen kan op 1 november 1874 het orgel in
gebruik genomen worden met een op Psalm 150 vers 4b gebaseerde rede van
ds.J.G.van Walsem. Klerk begeleidt de gemeentezang.
In 1937 zal de firma G.van Leeuwen & Zonen een wijziging en uitbreiding
verwezenlijken. Het front wordt met twee zijvelden uitgebreid (materiaal
afkomstig van het voormalige Witte-orgel uit de Westerkerk te Rotterdam,
door van Leeuwen in 1936 overgebracht naar het Emmahuis in dezelfde plaats).
Dispositiewijzigingen:
uitbreiding manuaal II met een Woudfluit 2vt (op een pneumatische lade);
vervanging Cornet en Doublet manuaal I door een Mixtuur-Cornet 3-4-5 sterk;
uitbreiding pedaal met een Subbas 16vt (pneumatisch);
uitbreiding manuaal I met een Roerfluit 8vt.
Uit een later dispositie-overzicht blijkt dat reeds vóór 1937 een Roerfluit
8vt aan manuaal I werd toegevoegd.
In 1959 wijzigt A.Bik de dispositie als volgt:
vervanging Bourdon 16vt door een Sesquialter 3 sterk discant (samenstelling
2 2/3 1 3/5 en 1 1/3)
de Cornet vervalt, de Mixtuur wordt doorlopend. Aan het groot octaaf van de
Mixtuur wordt een extra koor toegevoegd;
het pedaal wordt uitgebreid met een Fagot 16vt.
P.C.Bik voert in 1964 renovatie en wijzigingen uit. Het orgel wordt
uitgebreid tot een instrument met negentien registers en twee transmissies.
Het front wordt vervangen door een eigentijdse fantasie-oplossing, Van het
Witte-orgel blijven zes registers bewaard (Prestant 8vt, Octaaf 4vt, Trompet
8vt, Viola 8vt, Holfluit 8vt en Fluit 4vt), alsmede de registerknoppen en de
klaviatuur. Mogelijk is bij deze wijziging (of eerder) de Witte-lade
vervangen.
Op 11 januari 1984 is er de ingebruikneming van het door Koch Orgelbouw B.V.
uit verschillende bestanddelen samengestelde orgel. Het geheel (28 stemmen)
is geplaatst in de kas van het door Standaart in 1914 gemaakte orgel voor de
Nieuwe Kerk te Vlaardingen. Registerknoppen en klaviatuur van Witte werden
niet gebruikt (en zijn spoorloos verdwenen). De volgende delen van registers
van Witte bleven bewaard:
Prestant 8vt C t/m e (0) in Prestant 8vt pedaal, f(0) t/m f als F t/m f in
Koraalbas 4vt pedaal;
Octaaf 4vt (op manuaal I);
Trompet 8vt (op manuaal I, stevels gewijzigd);
Viola 8vt (als Gamba 8vt op manuaal II);
Holfluit 8vt (als Holpijp 8vt op manuaal II);
Roerfluit 4vt (als Fluit 4vt op manuaal II).
Toch waren er stemmen en wensen om het pijpwerk ook nog te restaureren en
hier en daar wat aanpassingen en verbeteringen aan te brengen.
De firma Scheuerman uit Rotterdam heeft dit orgel in de loop der jaren
grondig verbeterd door de windvoorziening goed aan te passen en de intonatie
van het orgel zo te verbeteren dat de klank weer optimaal is.
In 2003 heeft het orgel wederom een grote onderhoudsbeurt gehad en is het
hoofdwerk uitgebreid met een
Fagot 16'. Ook deze werkzaamheden werden tot volle tevredenheid uitgevoerd
door de firma Scheuerman uit Rotterdam.
De dispositie is thans:
Hoofdwerk Bovenwerk (in
zwelkast)
Prestant 16' (t/m F.gr.) in front Holpijp 8' (Witte)
Prestant 8' (deels in front) Gamba 8' (Witte)
Roerfluit 8' Vox Celeste 8'
Fluit 4' Roerfluit
4' (Witte)
Octaaf 4' (Witte) Nasart 2 2/3'
Quint 2 2/3' Prestant 4'
Octaaf 2' (Steenkuil) Woudfluit 2'
Mixtuur 4-5 st. Sifflet 1'
Cornet 4st. (op verhoogde stok) Terts 1 3/5'
Sesquialter 2 st. Dulciaan 8'
Trompet 8' (Witte)
Fagot 16' (2003)
Pedaal
Prestant 16' (van hout)
Subbas 16'
Gedekt 8'
Octaafbas 8' (Witte)
Octaafbas 4' (Witte)
Bazuin 16'
Trompet 4' (van Oekelen)
Het orgel heeft het mechanische sleepladensysteem. De speeltafel bestaat uit
2 klavieren en pedaal met
35 registers en 29 zelfstandige sprekende stemmen.
De klavieromvang loopt van C gr. tot F"
Het pedaalklavier loopt van C gr. tot F'
Verder zijn er nog de volgende speelhulpen:
Ped-Hoofdwerk koppel
Ped-Bovenwerk koppel
Hoofdwerk + Bovenwerk koppel
Tremulant Hoofdwerk
Tremulant Bovenwerk
Calcant (Motor en licht)
BIOGRAFIE JAN VAN WESTENBRUGGE
Jan van Westenbrugge werd op 12 november 1948 te Kerkwerve in Zeeland
geboren. Als 12-jarige begeleidde hij de samenzang van de kinderkerk en de
zondagsschool. Kerkorganist werd hij in Rozenburg (Z.H.), Maasdijk en vanaf
1974 in Wateringen.
Zijn leermeesters waren Jan Brandwijk, Willem Oranje, Jan J.v.d.Berg en
Herman van Vliet.
In 1973 behaalde hij het diploma kerkorganist van de N.O.V. te Utrecht,
waarbij André Verwoerd zijn examinator was.
Opnamen (zowel voor radio als L.P. en CD, solistisch en met koren/solisten)
werden gemaakt in Harlingen, Lutherse Kerk Den Haag, Grote Kerk Maassluis,
Martinikerk te Bolsward, Grote Kerk van Breda en St.Joriskerk te Amersfoort.
Ook als begeleider van diverse koren en voor bijzondere kerkdiensten is hij
zeer actief.
De laatste jaren legt hij zich steeds meer toe op het maken van
koraalbewerkingen. Tijdens zijn concerten speelt hij die dan ook dikwijls.
Een aantal van deze bewerkingen zijn in druk verschenen.
Geruime tijd heeft hij in Wateringen een christelijk gemengd koor,
'Cantilene'. De meeste koorbewerkingen schrijft Jan van Westenbrugge zelf.
Wie Jan van Westenbrugge kent als organist in de eredienst, weet dat voor
hem de eredienst een gebeuren is waarbij de orgelklanken dienen tot een 'Lof
zij de Heer'. Vooral zijn improvisatie op het 'amen' na de preek is
indrukwekkend.
Uit de samenstelling van zijn concertprogramma blijkt dat hij een
voorstander is van het romantische tijdperk, hoewel hij ander repertoire
zeker niet uit de weg gaat. De concerten beginnen en eindigt hij altijd met
koraalbewerkingen van zichzelf of van anderen.
Tot nu toe kreeg Jan van Westenbrugge twee onderscheidingen:
1.Op zijn 25 jarig organistenjubileum in 1992 voor zijn verdienste voor de
Franse orgelmuziek de bronzen medaille van de Societé Academique d'Education
'Arts, Sciences et Lettres' te Parijs;
2.Op 14 maart 1999 van de Landelijke Vereniging van Kerkvoogdijen het
draaginsigne in zilver wegens het vervullen van de functie van organist
gedurende 25 jaar in de Hervormde Kerk te Wateringen.
Al met al is Jan van Westenbrugge een veelzijdig mens en musicus bij wie de
diepere gevoelens niet achter de noten verdwijnen maar ten volle mee mogen
spelen.
Jan van Westenbrugge heeft in de loop der jaren concerten gegeven in heel
Nederland en over de landsgrenzen. Naast Duitsland, Italië en Engeland
speelde hij in eigen land op de orgels van de Martinikerk te Bolsward, Grote
Kerk Breda, Grote Kerk Maassluis, Lutherse Kerk Den Haag, Oude Kerk te
Amsterdam, Maartenskerk te Zaltbommel en nog vele andere grote en kleine
orgels.
Het Orgel
